Deze pagina bevat een overzicht van belangrijkste termen in het auteursrecht.
Suggesties voor aanvullingen zijn welkom op auteursrecht@surf.nl
Academialicentie - Auteursrecht - Collectieve rechtenorganisaties - Contract - Copyleft - Copyright - Creative Commons - Exploitatierecht - Gebruiker - Intellectueel eigendomsrecht - Licentie - Maker - Open Access - Openbaarmaking - Overdracht - Overeenkomst - Persoonlijkheidsrechten - Readerovereenkomst -Rechthebbende - Repository - Reprorecht - SURFmedia - Verveelvoudiging - Virtuele Snijmachine - Vrijwaringsverklaring - Werk - Wet
Academialicentie
De Academia-licentie geeft medewerkers en studenten van de aangesloten hoger onderwijs-instellingen het recht om materiaal van de Nederlandse omroepen dat door het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid (NIBG) wordt gearchiveerd, te gebruiken in het kader van het onderwijs. Naast ouder materiaal wordt ook actueel uitgezonden materiaal door het NIBG gearchiveerd. Een onderwijsinstelling kan de Academia-licentie afsluiten tegen een jaartarief dat gerelateerd is aan haar aantal studenten en docenten.
Auteursrecht
Het uitsluitend recht van de maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, om dit werk openbaar te maken en te verveelvoudigen.
^
Collectieve rechtenorganisaties
Collectieve rechtenorganisaties beheren de exploitatierechten van bepaalde groepen rechthebbenden. Tegen standaardtarieven geven zij licenties voor het hergebruik van werken. Deze tarieven zijn voor niet-commerciële, educatieve instellingen lager dan voor commerciële partijen. De bekendste en één van de oudste rechtenorganisatie is Buma/Stemra, die de auteursrechten van componisten en tekstschrijvers beheert. Bekend is ook Pictoright voor kunstenaars, fotografen en architecten. Bij deze rechtenorganisaties kan men tegen betaling snel toestemming krijgen voor het gebruik van meerdere werken van diverse makers.
^
Contract
Het sluiten van een contract heeft bepaalde rechtsgevolgen voor de betrokken personen. Als gevolg van overeenkomsten ontstaan er voor de ene partij rechten die tegelijkertijd voor de wederpartij verplichtingen opleveren.
^
Copyleft
Via Copyleft geeft een auteur iedereen toestemming om zijn werk te kopiëren, te bewerken of te hergebruiken. De auteur wil dus heel bewust dat zijn materiaal voor iedereen vrij toegankelijk en te gebruiken is en ziet af van zijn auteursrecht. Het internet leent zich natuurlijk heel goed voor zo'n brede, volledige vrije beschikbaarstelling van materiaal.
Vaak is dit materiaal voorzien van een zogenaamde copyleft-licentie, waarin wordt bepaald wat een gebruiker precies met het materiaal mag doen. Zo'n copyleft-licentie stelt slechts twee voorwaarden voor het vrije gebruik, nl:
1) de maker van een werk blijft genoemd worden
2) de bewerking of het hergebruik vindt plaats onder dezelfde voorwaarden van de copyleft-licentie.
^
Copyright
Het Engelse woord dat gebruikt wordt voor auteursrecht.
Hoewel auteursrecht bijna altijd wordt vertaald met de term copyright is deze vertaling niet helemaal juist. Er bestaat een verschil bestaat tussen deze twee termen omdat ze verwijzen naar twee rechtssystemen met verschillende uitgangspunten.
Het auteursrecht (droit d’auteur) beschermt de auteur als natuurlijk persoon. Op grond van het auteursrecht komen aan de auteur zogenaamde persoonlijkheidsrechten toe die in de meeste gevallen onvervreemdbaar zijn.
Copyright beschermt veel meer de investering die in een werk is gedaan. Morele rechten ontbreken in dit systeem.
Het copyright regime heerst in de Angelsaksische landen zoals de Verenigde Staten, Groot Brittannië en Australië. Auteursrecht vinden we in landen in continentaal Europa en hun voormalige koloniën.
^
Creative Commons
Creative Commons (CC) is een organisatie die een aantal auteursrechtlicenties heeft ontwikkeld, waarmee een maker anderen vooraf en zonder te betalen toestemming kan geven om zijn werk te hergebruiken, zowel kopiëren als openbaar maken. Er zijn vier varianten:
- er moet naamsvermelding plaatsvinden
- alleen niet-commercieel hergebruik wordt toegestaan
- bewerkingen maken mag
- een bewerking moet onder dezelfde CC-licentie worden uitgebracht als het originele werk (share alike). Deze licentie bevordert de toename van het gebruik van CC-licenties.
Deze licenties kunnen ook onderling worden gecombineerd. Zie www.creativecommons.nl.
Bent u zelf rechthebbende op een werk dat u op internet wilt zetten, dan kunt u dus besluiten om er een CC-licentie aan te verbinden, bijvoorbeeld de licentie die alleen niet-commercieel gebruik toestaat. Anderen kunnen uw werk dan ook voor onderwijsdoelen vrij hergebruiken. Het gebruik van de CC-licentie voor eigen materiaal wordt dan ook van harte aanbevolen, mits u wel over alle rechten daarop beschikt.
^
Exploitatierecht
Het recht om het werk op een of andere manier ter kennisneming van het publiek te brengen en het recht tot het vervaardigen van informatiedragers (zoals CD's en DVD's) waarin het werk is vastgelegd.
^
Gebruiker
U bent gebruiker van een werk als u dit bekijkt, vertoont, downloadt, kopieert, citeert of bewerkt.
^
Intellectueel eigendomsrecht
Het intellectueel eigendomsrecht betreft de rechtsgebieden auteursrecht en industrieel eigendom. Het auteursrecht wordt geregeld in de Auteurswet, de Wet op de Naburige Rechten en de Databankenwet.
Onder industrieel eigendom vallen octrooirecht, merkenrecht, handelsnaamrecht, tekeningen en modellenrecht, topografierecht en kwekersrecht. Deze website richt zich hoofdzakelijk op de Auteursrecht.
^
Licentie
Een licentie is een overeenkomst, mondeling of schriftelijk, waarbij de maker aan een derde toestemming geeft om bepaalde handelingen die vallen onder het auteursrecht uit te voeren.
Het verschil tussen overdracht en een licentie, is vergelijkbaar met het verschil tussen het verkopen en verhuren van een huis. Bij verkoop is er een nieuwe eigenaar; bij verhuur heeft iemand enkel toestemming om het huis te gebruiken.
^
Maker
De geestelijk schepper van het werk. Is vaak als zodanig vermeld op of in het werk. Als dat niet zo is: degene die bij de openbaarmaking van het werk als maker bekendgemaakt wordt (vermelding in een programma, op affiches e.d.). Meer informatie kunt u vinden op de pagina Wie is de maker?.
^
Open Access
Volgens de Budapest Open Access Initiatief is een artikel 'open access' als je vrij bent het artikel te lezen, downloaden, kopiëren, verspreiden, printen of doorzoeken. De auteur heeft een niet-exclusieve licentie gegeven voor een breed (her)gebruik, maar heeft zijn auteursrechten behouden. Dat laatste maakt het mogelijk om ook zelf het materiaal toegankelijk te maken via het internet of te gebruiken als materiaal voor colleges. Daarom is het belangrijk om te weten wat voor ruimte het auteursrecht biedt om 'open access' publiceren mogelijk te maken. Lees meer over Open Access op www.openaccess.nl.
^
Openbaarmaking
De tekst van de Auteurswet geeft geen definitie van openbaar maken. De wet somt op wat mede onder dit begrip moet worden verstaan. Samengevat kan de inhoud van het begrip openbaar maken worden omschreven als het op één of andere manier ter kennisneming van het publiek brengen van een werk. Voorbeelden zijn het uitgeven van een werk op papier, het uitlenen van een werk of een voordracht in het openbaar. Ook bekendmaking langs elektronische weg, zoals het toegankelijk maken van een artikel op een com puter of in een open of besloten netwerk, valt onder openbaarmaking.
^
Overdracht
Schriftelijk (en nooit mondeling) kan de maker zijn auteursrecht, geheel of gedeeltelijk, overdragen aan een derde. De overdracht betreft alleen die bevoegdheden die uitdrukkelijk in de overeenkomst zijn vermeld of die noodzakelijk uit de aard of strekking van de overeenkomst voortvloeien.
Het verschil tussen overdracht en een licentie, is vergelijkbaar met het verschil tussen het verkopen en verhuren van een huis. Bij verkoop is er een nieuwe eigenaar; bij verhuur heeft iemand enkel toestemming om het huis te gebruiken.
^
Overeenkomst
Zie Contract.
^
Persoonlijkheidsrechten
Rechten die de maker de mogelijkheid geven zich te verzetten tegen openbaarmaking van zijn werk zonder zijn naam of onder een andere naam dan de zijne; tegen wijzigingen in het werk en/of tegen misvorming, verminking of andere aantasting van zijn werk.
^
Readerovereenkomst
De Readerovereenkomst is een overeenkomst tussen het Nederlands Uitgeversverbond (NUV) / Stichting Pro (Publicatie- en Reproductierechten Organisatie) en het hoger onderwijs (via de koepels VSNU en HBO-raad).
Deze overeenkomst bevat afspraken over de overname van auteursrechtelijk beschermd materiaal in onderwijspublicaties, zoals readers. Het gaat in deze overeenkomst zowel over de voorwaarden als over de 'billijke' vergoeding.
^
Rechthebbende
De auteursrechthebbende kan de maker zelf zijn of diens werkgever, maar het kan ook een ander zijn als die het auteursrecht op het bewuste werk schriftelijk overgedragen heeft gekregen. Ook uitvoerende kunstenaars, omroepen en filmproducenten hebben eigen rechten op respectievelijk hun uitvoeringen, uitgezonden programma’s en films, namelijk de naburige rechten.
^
Repository
Een repository is een systeem (hardware en software), met bijbehorende processen en ondersteuning, dat informatie in diverse vormen (bijvoorbeeld tekst, datasets, beeld of geluid) kan bevatten.
^
Reprorecht
Reprorecht wordt betaald voor het maken van losse kopieën uit boeken en tijdschriften, ook voor andere doeleinden dan onderwijs. Deze losse kopieën mogen zonder voorafgaande toestemming van de auteur worden gemaakt, mits een vergoeding wordt betaald aan Stichting Reprorecht. De afkoopsom hiervoor is centraal door een instelling aan Stichting Reprorecht betaald. Reprorecht wordt niet betaald over kopietjes voor eigen oefening, studie of gebruik.
^
SURFmedia
SURFmedia is een on-demand en live streaming mediadienst door en voor hoger onderwijs. Deze Mediatheek bevat een uitgebreide en goed doorzoekbare collectie audiovisueel materiaal, opgebouwd door docenten, onderzoekers, studenten, Beeld en Geluid, etc.
^
Verveelvoudiging
Voor het veelvoudigen geeft de Auteurswet geen definitie. Onder verveelvoudiging wordt verstaan het vervaardigen van exemplaren waarin het werk is vastgelegd, zoals het laten drukken van een publicatie, het maken van een fotokopie, het scannen en uploaden van documenten. Ook bewerken en vertalen zijn vormen van verveelvoudiging. Dit geldt ook voor opslag in een elektronisch geheugen.
^
Virtuele Snijmachine
Met behulp van de Virtuele Snijmachine kunt u een uitsnede uit de beeld- en geluidsbestanden op SURFmedia en andere video servers maken. De Virtuele Snijmachine stelt u in staat aan te geven tussen welke twee tijdstippen een audiovisueel bestand moet worden afgespeeld. Nadat u deze twee markeringen heeft aangebracht genereert de Snijmachine HTML-code voor u. Deze selectie kunt u vervolgens in een webpagina plaatsen, maar ook in andere bestanden die hyperlinks kunnen bevatten, zoals Word en Powerpoint.
^
Vrijwaringsverklaring
Verklaring van de aanbieder van een werk waarin hij verklaart dat hij de rechten op het materiaal bezit, dan wel dat hij u vrijwaart tegen alle aanspraken die anderen eventueel op het materiaal zouden kunnen laten gelden.
^
Werk
Een op enigerlei wijze zintuiglijk waarneembare vorm van ideeën, gedachten of gevoelens van de maker met een eigen oorspronkelijk karakter en die een persoonlijk stempel van de maker dragen.
^
Wet
De Auteurswet 1912. Meer informatie kunt u vinden op de pagina De Auteurswet.
^