Hans-Peter Ligthart, manager Digitale Platformen SURF

Samen de strijd aan om onze data

Steeds meer onderwijsgegevens worden gedeeld via platformen van internationaal opererende techbedrijven. Dit biedt veel kansen voor het  onderwijs, maar het vormt tegelijkertijd ook een bedreiging. Universiteiten en hogescholen moeten daarom de handen ineen slaan om  tegenkracht te bieden, vindt SURF Manager Digitale Platformen Hans-Peter Ligthart.

Digitalisering heeft het leven in veel opzichten een stuk makkelijker gemaakt. Je kunt het zo gek niet bedenken of er is wel een online platform voor. Vaak gratis, waardoor het niet om het product draait, maar om de data die gebruikers - bewust of onbewust – afstaan met het gebruik van de service. Want zo zitten de verdienmodellen meestal in elkaar: gebruikers leveren hun gegevens in en krijgen daar gepersonaliseerde advertenties voor terug.

Waar we voor onze dagelijkse online diensten al afhankelijk waren van enkele machtige techreuzen, groeit ook in het onderwijs een afhankelijkheid van edu-techbedrijven
Hans-Peter Ligthart

Techreuzen

Data verzamelen is inmiddels een beproefd businessmodel dat ook vele edu-techbedrijven toepassen. Waar we voor onze dagelijkse online diensten al afhankelijk waren van enkele machtige techreuzen, groeit ook in het onderwijs een afhankelijkheid van edu-techbedrijven. We doen als SURF ons best om onder de juiste privacyvoorwaarden contracten af te sluiten, maar het lijkt alsof de focus op big-tech ligt terwijl ook in het primaire proces steeds meer clouddiensten worden gebruikt.  En die hanteren veelal dezelfde strategieën als Google en Facebook.

Dienstverlening van multinationals

Door data af te staan, vloeit ook de mogelijkheid weg om met die data het Nederlandse onderwijs te verbeteren. ‘Onze’ gegevens bevinden zich niet meer onder ons beheer, maar worden gebruikt om de dienstverlening van edu- of big tech multinationals te verbeteren. Dat is een bedenkelijke ontwikkeling, want wij hebben een met publiek geld gefinancierd onderwijssysteem. De waarde (o.a. data) die we creëren binnen dit systeem zou dus ook publiek moeten blijven.

Hans-Peter Ligthart met laptop

Bedreiging voor onafhankelijkheid

“De meeste mensen zijn inmiddels wel op de hoogte van de risico’s van het gebruik van bijvoorbeeld Facebook,” zegt Hans-Peter Ligthart, Manager Digitale Platformen bij SURF. “Maar steeds meer onderwijsinformatie verplaatst zich op dit moment naar ‘the cloud’ en ik weet niet of universiteiten en hogescholen beseffen hoe riskant dat is. Het is een bedreiging voor de onafhankelijkheid van het onderwijs. We hebben geen idee wat er met data van studenten, docenten en onderzoekers gebeurt of kan gebeuren. We kunnen er niet op vertrouwen dat techreuzen er de beste bedoelingen mee hebben. En bovendien willen we niet dat het onderwijslandschap wordt gestuurd door commerciële belangen, want dat kan ten koste gaan van de diversiteit en het evenwicht. Kortom: we stevenen af op een ongewenste situatie. En de vraag is: kunnen we nog terug? Willen we dat? En hoe dan?”

Universiteiten en hogescholen kunnen ervoor zorgen dat ze het heft weer in eigen handen nemen, dat ze de controle terugnemen
Hans-Peter Ligthart

Het heft in eigen handen

“Om met het antwoord op de eerste vraag te beginnen: terug naar de situatie van vóór pak ‘m beet 2005 – toen de eerste online diensten in de samenleving begonnen te wortelen – nee, dat kan niet. En dat willen we ook niet, daarvoor hebben deze technologieën ons veel te veel goeds gebracht, ook in het onderwijs. Maar gelukkig kunnen universiteiten en hogescholen wél zorgen dat ze het heft weer in eigen handen nemen, dat ze de controle terugnemen.”

Centraal of decentraal

“Hoe? Ja, dat is de moeilijkste vraag. Er zijn feitelijk twee manieren om het aan te pakken: de centrale of de decentrale methode. Als je kiest voor de centrale methode introduceren we zelf een veilige en verantwoorde platform voor de hele hogere onderwijssector, waar commerciële partijen onder specifieke voorwaarden op aan kunnen sluiten. Deze omgeving kunnen we naar onze eigen wensen en volgens de Nederlandse en Europese regelgeving inrichten. Dan weten we zeker dat we op een nette manier omgaan met data, die we dan in eigen beheer hebben. Bij de decentrale methode maken hoger onderwijsinstellingen gebruik van commerciële diensten, maar dan alleen onder voorwaarden en principes die we zélf, gezamenlijk hebben opgesteld. Dat moeten dan afspraken zijn die gaan over veiligheid, privacy en controle op studiegegevens, opslag en ontsluiting en het gebruik van algoritmes.” 

Hans-Peter Ligthart met laptop

Hindernissen en valkuilen

De situatie is urgent en er moet een plan van aanpak komen, vindt Ligthart, maar makkelijk zal het zeker niet worden. Zo’n centraal onderwijsplatform is er niet van de ene op de andere dag en bovendien: zie maar eens vergelijkbare of zelfs betere kwaliteit te bieden dan de huidige commerciële aanbieders van digitale omgevingen. Ook moeten álle hoger onderwijsinstellingen zich aansluiten, want anders schiet je alsnog je doel voorbij. Maar dat geldt ook voor gezamenlijke afspraken, die werken alleen als ze voor de hele sector gelden én voor alle aanbieders. En dan wordt het nog een hels karwei om ervoor te zorgen dat iedereen kiest voor de platformen waar onderwijsinstellingen overeenkomsten mee hebben gesloten.” 

Verbindende rol

Moeilijk of niet, één ding lijkt als een paal boven water te staan: het hoger onderwijs moet hierin gezamenlijk optrekken. Samen staan we sterk. Daarin moet SURF een verbindende rol in spelen. “SURF is een coöperatie. Een coöperatie is gericht op stakeholder value en onze stakeholders zijn onze 108 leden. Zij hebben belang bij de bescherming van data en wij zijn het ideale vehikel om daarnaartoe te gaan. Maar dan moeten we wel met z’n allen besluiten dat het de moeite waard is en sámen de strijd aan te gaan. For better and for worse.”

Wil je meedenken of heb je ideeën over hoe we samen op kunnen trekken? Neem contact op met Hans-Peter (Hans-Peter.Ligthart@surfmarket.nl).