Stappenplan ontwikkeling workshop 'Herontwerp je onderwijs met leermaterialen van anderen'

Wil jij graag dat de adoptie van open leermaterialen binnen je instelling sneller gaat? Wil je docenten helpen om er echt mee aan de slag te gaan? Met dit stappenplan zet je een online workshop op waarmee je docenten inspireert en zij ervaring opdoen. De workshop is ook voor de ondersteuners: wat kunnen zij doen om drempels te verlagen?

Vier studenten achter een laptop

Stap 7. Face-to-face workshop organiseren

In plaats van een online bijeenkomst kun je ook een face-to-face workshop organiseren. Het voordeel daarvan is dat je meer tijd samen hebt en daarmee dus ook meer de diepte in kan. Het voor- en natraject is in principe hetzelfde, alleen de bijeenkomst zelf is dan een hele dag face-to-face.

De verschillen

De basis voor de face-to-face workshop is gelijk aan de online bijeenkomst. Het belangrijkste verschil met de online bijeenkomst is dat je de twee losse bijeenkomsten voor docenten en ondersteuners samenvoegt. En dat er meer tijd is ingeroosterd. De belangrijkste verschillen op een rijtje: 

  • Meer tijd
    Bij de online bijeenkomst gaan we uit van 2,5 uur. Bij de face-to-face workshop is dit een hele dag. Zo kunnen de deelnemers meer tijd besteden aan het bespreken van leermaterialen van anderen en het eigen materialen open delen. En vooral ook aan het inzetten van leermaterialen van anderen in het eigen onderwijs. 
  • Herontwerp onderwijs
    In de face-to-face workshop is er veel meer tijd om daadwerkelijk aan de slag te gaan met het herontwerp van het onderwijs en het delen en behandelen van gevonden leermaterialen. 
  • Geïntegreerd
    De bijeenkomst met de ondersteuners zal gedurende de workshopdag worden gehouden. De ondersteuners en beleidsmakers zullen tijdens de dag in 2 sessies bij elkaar komen zonder de docenten.

Leerdoelen

Omdat de workshop langer duurt is het ook mogelijk een extra leerdoel te behalen. Het leerdoel nummer 4 kun je uitbreiden van alleen inspireren naar ook daadwerkelijk toepassen. 

Leerdoel 4 online variant

Inspiratie opdoen voor het ontwerpen van onderwijs- en leeractiviteiten met behulp van open leermaterialen (zoals projecten, samenwerkingsactiviteiten, opdrachten, simulaties, oefeningen, quizzen, video's enz.)

Leerdoel 4 face-to-face variant

Inspiratie opdoen van onderwijs- en leeractiviteiten en het herontwerpen van je onderwijs met behulp van open leermaterialen (zoals projecten, samenwerkingsactiviteiten, opdrachten, simulaties, oefeningen, quizzen, video's enz.).

Docenten in overleg

Praktische zaken face-to-face workshop

  • Reserveer een zaal voor de plenaire workshop.
  • Reserveer een break-out zaal voor de sessies met de ondersteuners.
  • Zorg voor catering (koffie, thee, water, lunch, …).
  • Regel een whiteboard en stiften. 
  • Communiceer dat deelnemers hun een eigen laptop mee moeten nemen.

Programma face-to-face workshop

Tijd Onderdeel Uitleg

9.00

1. Opening 

Algemene kennis en kennismaking

  • Kennismaking
  • Vragen over basics
  • Voorbereidingsopdrachten bespreken

10.00 - 12.00

2. Aan de slag

Met inzet open leermateriaal

(Her)ontwerp je onderwijs mbv open leermaterialen

11.00

3. Ondersteuning

 

Drempels inventariseren 

Waar liggen de drempels in de organisatie? Hoe kun je docenten ondersteunen en ontzorgen?

Specifiek onderdeel gericht op ondersteuners

12.00

Lunch

 

12.45

4. Invulling ondersteuning

Drempels wegnemen

  • Discussie met alle deelnemers
  • Hoe docenten ondersteunen en ontzorgen?
  • Ideeën delen voor de inrichting van de ondersteuning

13.45

5. Onderwijskundige inzet 

Onderwijskundige inzet open leermaterialen

Mogelijkheden van het toepassen van open leermaterialen bij het ontwerpen van onderwijs bespreken.

14.30

6. Aan de slag docenten

Concreet aan de slag met open leermateriaal

Kritisch kijken naar eigen uitgewerkte ideeën van de ochtend

 

6. Aan de slag ondersteuners

Concreet aan de slag met de inrichting van de ondersteuning

Discussie en ideeën uitwerken voor de inrichting van de ondersteuning

Specifiek onderdeel gericht op ondersteuners

15.15

7. Open delen

Leermaterialen zelf open delen

Ondersteuners gaan aan de slag met: Wat zijn de uitgangspunten van de instelling? 

Docenten gaan aan de slag met: Met welke ontwerprichtlijnen moet je rekening houden?

16.00

8. Toekomst

Eindopdrachten vastleggen

Acties vastleggen voor het ontwikkelen van onderwijs met open leermaterialen door docenten en voor de inrichting van ondersteuning door ondersteuners

16.30

9. Terugblik 

Ervaringen delen 

17.00

Einde

 

Uitgewerkt programma

De programmaonderdelen hebben we hieronder verder uitgewerkt. Per onderdeel geven we het doel aan en vind je welke bronnen je kunt gebruiken.

1. Opening - algemene kennis en kennismaking

Deelnemers en ondersteuners maken kennis met elkaar; deelnemers maken kennis met open leermaterialen. Werkvormen zijn afhankelijk van de groepssamenstelling, uitgevoerde voorbereidingsopdrachten en je voorkeur. Mogelijke opties:

  • Voorstelronde
  • Quiz om basiskennis te testen
  • Vragen aan de deelnemers welke begrippen nog niet duidelijk zijn
  • Kennismakingsmodule doornemen
  • Voorbereidingsopdracht doornemen
  • Presentatie op basis van ingeleverde voorbereidingsopdrachten

Schets een beeld van deze dag en de nabije toekomst: wat kunnen deelnemers verwachten? Wat is het beoogde eindresultaat voor de bijeenkomst?

Doelen

  • Zorgen voor een goede en vertrouwde sfeer in de groep. Deelnemers voelen zich gezien en voelen zich vrij om bij te dragen. 
  • Drempels wegnemen.
  • Hiaten in de kennis van de deelnemers over open leermaterialen wegnemen.
  • Verwachtingen afstemmen (verwachtingsmanagement)

Ondersteunende materialen

Kennismakingsmodule open leermaterialen

Je kunt onderdelen gebruiken uit de volgende presentaties:

2. Aan de slag met inzet open leermateriaal

Als de eerste drempels zijn weggenomen en de sfeer goed is kunnen de docenten aan hun eigen vak gaan werken. Bij voorkeur gebeurt dit gezamenlijk: met hun collega’s uit het docententeam aangevuld met een ondersteuner. Het docententeam is in de lead en de ondersteuner is volgend.

Neem de onderwijsuitgangspunten en ontwerpmethodiek van de instelling als uitgangspunt. Als de docenten de opzet van het herontwerp klaar hebben kunnen zij concreet bepalen welke bronnen ze gaan gebruiken. Doorloop de stap Leermaterialen van anderen gebruiken uit de kennismakingsmodule:

  1. Materialen zoeken en vinden
  2. Materialen beoordelen
  3. Toepassen (bron vermelden en licenseren)

De ondersteuners doen mee en observeren. Ze leggen de drempels en problemen vast waar het docententeam tegenaan loopt.

Doelen

Docenten: 

  • Ervaren hoe het is om open leermaterialen te vinden, beoordelen en in te zetten 

Ondersteuners:

  • Ervaring opdoen bij inzet van open leermaterialen
  • Inzicht krijgen in de problemen rond open leermaterialen

Ondersteunende materialen

Stap Leermaterialen van anderen gebruiken uit de kennismakingsmodule.

3. Ondersteuning

Ondersteuners gaan het laatste uur van de ochtend onder begeleiding van de trainer met elkaar in gesprek over de inrichting van ondersteuning voor docenten. Welke drempels ten aanzien van open leermaterialen hebben de ondersteuners zelf en bij docenten waargenomen en welke kennen ze uit de praktijk? Het gesprek geeft inzicht in: 

  • Welke drempels zijn er en welke oplossingen kunnen de ondersteuners bedenken?
  • Wie moeten de ondersteuners daar allemaal bij betrekken?
  • Op welke manier komen de ondersteuners tot een plan?

Doelen

  • Achterhalen waar drempels in de organisatie liggen voor het optimaal inzetten van open leermaterialen bij docenten
  • Onderzoeken welke mogelijke oplossingen er zijn.

Ondersteunende materialen

  • Lijst met mogelijke drempels en oplossingen (volgt)
4. Invulling ondersteuning

In dit blok sta je plenair stil bij de drempels die docenten en ondersteuners ervaren hebben bij het vinden en inzetten van open leermaterialen. Hier zullen de docenten hun ervaringen eerst weergeven. De ondersteuners kunnen daar vervolgens op ingaan: is het anders dan wat zij hebben ervaren en geobserveerd?

Wanneer de drempels geïnventariseerd zijn voer je een open gesprek over wat docenten helpt bij het makkelijk en snel open leermaterialen zoeken, vinden en inzetten in onderwijs. Bespreek ook wat docenten helpt bij het open delen van leermaterialen. Wat kunnen ondersteuners doen om docenten te ontzorgen en wat moet er georganiseerd worden vanuit de instelling.

Doelen

  • Verzamelde drempels toetsen bij docenten
  • Voor de instelling bepalen welke drempels prioriteit hebben om op te lossen en welke mogelijke oplossingen daarvoor beschikbaar zijn. 

Inspiratie voor invulling ondersteuning

Ga brainstormen en gebruik daarbij de drempels die in het vorige onderdeel naar voren zijn gekomen. Je kunt hier een tool als Mentimeter voor inzetten.

5. Onderwijskundige inzet open leermaterialen

In dit blok staat inspiratie centraal. Wat zijn de mogelijkheden van open leermaterialen bij het ontwerpen van onderwijs, zowel onderwijskundig als praktisch. Dit blok biedt docenten voorbeelden en inspiratie bij het toepassen van open leermaterialen en het ontwikkelen van een vak.

Zoals in stap 5 al beschreven staat, zijn er verschillende manieren om open leermaterialen in te zetten in het onderwijs:

  • Reguliere leermaterialen
    De docent kan leermaterialen van anderen inzetten in zijn eigen onderwijs. Dat kunnen exacte kopieën zijn, onderdelen van het materiaal zijn of in aangepaste vorm gebruikt worden. De docent is samensteller. 
  • Onderwijs van anderen
    Studenten kunnen volledige onderwijsmodules van anderen doorlopen. Waarom zelf een cursus geven als hier een goede MOOC over beschikbaar is. De toetsing zou de docent wel zelf kunnen verzorgen. 
  • Studenten ontwikkelen leermaterialen
    Als studenten leermateriaal ontwikkelen, moeten ze zelf boven de stof staan. Het biedt ze veel inzichten in de inhoud en hun leerproces. Voorbeelden zijn kennisclips of kennisartikelen.
  • Studenten vinden leermaterialen

Geef studenten aan dat er in de wereld heel veel leermateriaal te vinden is over je onderwerp. Laat ze dit verzamelen en beoordelen. Op deze wijze bouwen ze zelf een bronnenbank op. 

In de eerdere blokken hebben de docenten waarschijnlijk al op de reguliere wijze de leermaterialen van anderen toegepast. Leg in dit blok de nadruk juist op andere didactische vormen.

Doel

Inspiratie bieden voor onderwijs ontwerpen met open leermaterialen.

Ondersteunende materialen

Gebruik de voorbeelden uit stap 5 ter inspiratie.

6. Aan de slag: verder met open leermaterialen en ondersteuning daarvan

Docenten gaan in dit blok verder met het ontwerpen van hun onderwijs met open leermaterialen. Naar aanleiding van de discussies en inspiratie die ze hebben opgedaan, kijken docenten kritisch naar de opzet en ideeën die ze in de ochtend hebben bedacht voor het te ontwikkelen onderwijs: wat moet toch anders, zijn er aanscherpingen mogelijk, zijn er andere vormen te bedenken om open leermaterialen in te zetten en zijn er mogelijkheden om nog verder te verkennen?

Ondersteuners gaan in dit blok met elkaar werken aan oplossingen en inrichting van ondersteuning. Wat moet er allemaal anders binnen de instelling? Wie moeten betrokken worden? Ondersteuners bespreken de uitdagingen van adoptie van open leermaterialen binnen de instelling en hoe een cultuuromslag gerealiseerd kan worden.

Doelen

  • Docenten: het nieuwe ontwerp van het onderwijs aanscherpen.
  • Ondersteuners: inrichting en organisatie van ondersteuning uitwerken. 

Ondersteunende materialen

Put voor inspiratie van dit onderdeel uit de online werksessie voor ondersteuners zoals die beschreven staat in stap 5 van dit stappenplan.

TIP: Beoordeel het gevonden materiaal 

Vooraf aan de bijeenkomst kun je het materiaal beoordelen dat de docenten en de ondersteuners hebben aangeleverd. Je kunt ook de deelnemers het materiaal van elkaar laten beoordelen.

7. Open delen: zelf leermaterialen open delen

In dit blok staat het delen van de materialen centraal. Hierbij zijn een paar aspecten van belang:

  • Wat zijn de richtlijnen vanuit de instelling?
    Ben je bijvoorbeeld verplicht om leermaterialen te delen met een bepaalde licentie?
    En hoe gaat dit technisch in zijn werk? Heeft de instelling een eigen repository?
  • Tips voor ontwerprichtlijnen voor open leermaterialen.
    Wanneer docenten materialen ontwikkelen die ze open willen delen, dan is het handig als ze rekening houden met de ‘ontwerprichtlijnen voor open leermaterialen’. Daarmee wordt hergebruik van de materialen door anderen makkelijker. In de stap Zelf leermaterialen voor hergebruik ontwikkelen van het stappenplan Kennismaking open leermaterialen staat uitgelegd waar je rekening mee moet houden.

Geef tijdens de bijeenkomst een presentatie van het beleid, de richtlijnen en wijze van delen zoals die bij jouw instelling gelden.

Laat de deelnemers de stap Zelf leermaterialen voor hergebruik ontwikkelen van het stappenplan Kennismaking open leermaterialen bekijken en check of er vragen zijn. Als er genoeg tijd is kan je deelnemers ook echt aan de slag laten gaan hiermee door zelf ontwikkelde  leermaterialen van deelnemers erbij te laten pakken. 

“Voor dit onderdeel was te weinig ruimte om het voldoende aandacht te geven. Daarom organiseren we een tweede bijeenkomst waarin de het delen van eigen leermaterialen centraal zetten.” - Marijn Post, HAN

Doelen

  • Inzicht krijgen in de visie en het beleid van de instelling rond open leermaterialen
  • Weten hoe je eigen materiaal moet ontwerpen en open delen, zodat anderen de materialen makkelijk kunnen herzien en hergebruiken. 

Ondersteunende materialen

Het stappenplan Kennismaking open leermaterialen met de volgende twee stappen:

8. Toekomst: eindopdrachten vastleggen

De docenten(teams) leggen vast hoe ze verder gaan met de ontwikkeling van hun vak. Welke acties moeten er uitgevoerd worden, wie gaat dit doen en wanneer? Stimuleer de deelnemers om zo concreet mogelijke plannen te maken. 

Bepaal of er behoefte is aan ondersteuning en spreek af wanneer je de voortgang gaat bespreken. Neem ook de terugkombijeenkomst mee in de planning. 

De ondersteuners maken concrete afspraken over acties op het vlak van beleid en ondersteuning. Maak hierover ook SMART afspraken. 

Doel 

Resultaten bestendigen

9. Plenaire terugblik: ervaringen delen

Blik met de groep terug op de dag. Start een inventariserende ronde waarin je bijvoorbeeld een van de volgende vragen bespreekt: 

  • Wat is je nieuwe inzicht over open leermaterialen?
  • Hoe zou jij open verder promoten binnen de instelling?
  • Welk advies heb je voor je instelling?
  • ...

Evalueer de dag zoals jullie standaard een bijeenkomst evalueren. Vraag ook hoeveel tijd de deelnemers hebben besteed aan de verschillende onderdelen van deze training. 

Doelen

  • Deelnemers zijn zich bewuster van wat ze geleerd hebben en gaan het gedachtegoed van open leermaterialen ook uitdragen.
  • Inzicht in de effectiviteit van de bijeenkomst krijgen waardoor deze een volgende keer nog beter kan worden. 

Ondersteunende materialen

Gebruik de evaluatievragen uit stap 6 van dit stappenplan. 

Terugkombijeenkomst

Organiseer een terugkombijeenkomst zoals is aangegeven in stap 6 van dit stappenplan. 

Een face-to-face terugkombijeenkomst biedt een extra kans op instellingsbrede disseminatie! Koppel daarvoor de terugkombijeenkomst aan een openbare bijeenkomst binnen je instelling die standaard al georganiseerd wordt. Bijvoorbeeld een onderwijscafé, innovatiebijeenkomst of lunchlezing. Laat de docenten en ondersteuners hier presentaties geven van hun proces en de behaalde resultaten. 

Tips

  • Zorg dat bezoekers aan het openbare deel van de terugkombijeenkomst weten wat ze kunnen doen als ze in actie willen komen. Waar kunnen ze ondersteuning krijgen en waar kunnen ze zich opgeven voor de volgende bijeenkomst? 
  • Plaats ook in het verslag van de openbare bijeenkomst links naar de ondersteuningsmogelijkheden en de mogelijkheid om je aan te melden voor de bijeenkomst.

<< Terug naar stap 6. Terugkombijeenkomst en follow-up organiseren