Stimuleringsregeling Open en online onderwijs

ICT in het onderwijs biedt kansen voor innovatie en kwaliteitsverbetering. Daarmee groeit de kans op hoger studiesucces. De minister van OCW stelt daarom financiering beschikbaar voor de jaarlijkse stimuleringsregeling Open en online onderwijs. SURF coördineert deze regeling, die weer openstaat voor nieuwe projectvoorstellen (tot 16 december 2019).

Twee studenten aan tafel achter een laptop in de bibliotheek

Projecten stimuleringsregeling - pijler Open leermaterialen

De minister van OCW wil met deze stimuleringsregeling docenten prikkelen om open leermaterialen te delen en hergebruiken. Als docenten samenwerken en experimenteren, kunnen ze de kwaliteit van de open leermaterialen verhogen en hun tijd efficiënter gebruiken. We delen graag alle lopende en gehonoreerde projecten:

Bèta projecten

Virtuele practica - 3D virtual reality voor het aanleren van laboratoriumvaardigheden
  • Looptijd: 1 september 2019 - 1 september 2021
  • Instellingen: Wageningen University en Rijksuniversiteit Groningen

De chemie opleidingen van de WUR en de RUG gaan experimenteren met 3D virtual reality (VR), om praktische en complexe laboratoriumvaardigheden aan studenten te kunnen aanleren. De multidimensionale VR-applicatie wordt ontwikkeld en is erop gericht om stoffen te synthetiseren en te karakteriseren. Met deze VR-applicatie oefenen studenten veilig met gevaarlijke stoffen, voordat ze écht het laboratorium ingaan. Ze krijgen hierbij persoonlijke feedback. Je kunt de applicatie niet alleen inzetten bij chemie, maar ook makkelijk toepassen bij practica van bijvoorbeeld materiaalkunde, natuurkunde, biologie of farmacie.

Ethics Education for Engineers - doorontwikkeling ethiekonderwijs voor ingenieurs
  • Looptijd: 1 augustus 2019 - 31 juli 2021
  • Instellingen: Technische Universiteit Eindhoven, Technische Universiteit Delft, Universiteit Twente en Wageningen University

Onder de vlag van 4TU.Etics gaan TU/e, TU Delft, UT en WUR aan de slag met leermaterialen voor ethiekonderwijs voor ingenieurs, in zowel de bachelor- als de masterfase. Ethiekonderwijs maakt structureel onderdeel uit van de opleidingen van de 4 TU’s. Het is voor een belangrijk deel gebaseerd op ‘case-based exercises’; ethische overweging vanuit verschillende perspectieven over toepassingen van technologieën. Naast het huidige materiaal verbeteren en updaten, ontwikkelen ze ook nieuw materiaal. Ze ontwikkelen een proces, zodat het resultaat duurzaam is, de bestaande collectie actueel blijft én blijft groeien met nieuwe materialen.

Op den duur stellen ze 60 ethische case-based exercises beschikbaar, die op een eenduidige, gestructureerde en open manier beschikbaar zijn voor hergebruik in het onderwijs. Ze stellen eisen voor onder andere kwaliteit, vindbaarheid, toegankelijkheid, mogelijkheden voor zelfstudie, concrete uitwerkingen en communicatie.

Open online opleidingsmateriaal voor de lerarenopleiding wiskunde - hergebruik lesmaterialen
  • Looptijd: 1 september 2019 - 28 februari 2021
  • Instellingen: Hogeschool Utrecht, Universiteit Utrecht, NHL Stenden Hogeschool, Hogeschool Windesheim en Universiteit van Amsterdam

Hogeschool Utrecht, Universiteit Utrecht, NHL Stenden Hogeschool, Hogeschool Windesheim en Universiteit van Amsterdam zetten zich in voor hergebruik van een bestaande rijke collectie lesmaterialen voor wiskunde-leraren-in-opleiding. Naast het ontsluiten ontwikkelen ze specifieke studieopdrachten die passen bij de lesmaterialen. Zo komen 16 bundels opleidingsmaterialen beschikbaar onder een open licentie.

Ze ontwikkelen een kwaliteitsstandaard, de effectiviteit van het materiaal te borgen en bij de opleidingen vertrouwen te kweken. Deze standaard richt zich op vormgeving, relevantie voor het Nederlandse wiskundeonderwijs, bruikbaarheid in de opleidingen en effectiviteit. Daarnaast passen ze het gebruik van het materiaal tijdens het project in de curricula van de deelnemende lerarenopleidingen.

Urban Resilience - open leermaterialen over resilience engineering ontwikkelen en delen met de community
  • Looptijd: 1 augustus 2019 - 31 juli 2021
  • Instellingen: Technische Universiteit Delft, Technische Universiteit Eindhoven, Universiteit Twenteen Wageningen University

Open leermaterialen ontwikkelen op het gebied van resilience engineering (RE) staat centraal in het samenwerkingsverband tussen de TU Delft, TU/e, UT en de WUR. De focus ligt op urgente uitdagingen waarmee steden en delta’s worden geconfronteerd (bijvoorbeeld klimaatverandering, energietransitie, overstromingen) vanuit een integraal sociaal-technisch perspectief.

Er wordt nieuw materiaal ontwikkeld: 5  theoretische modules (concepten), 3 Nederlandse case study's (steden) en 3 internationale case study's (delta’s). Het materiaal wordt zodanig ontwikkeld dat het op maat kan worden ingebed en gebruikt in een groot aantal verschillende opleidingen (Bachelor, Master, Graduate Schools). Inbedding vindt plaats via het 4 TU RE Centre. Hierbij is een bredere internationale community betrokken. Daar worden relevantie en toepasbaarheid van het materiaal gewaarborgd.

SERF: Structured Exercise Repository with Feedback - open en online opgavenbank voor programmeeronderwijs in Java
  • Looptijd: juni 2018 – juni 2020
  • Instellingen: Open Universiteit, Technische Universiteit Eindhoven

De Open Universiteit (OU) en Technische Universiteit Eindhoven (TU/e) willen een open en online opgavenbank voor programmeeronderwijs in Java ontwikkelen.

De opgavenbank is gestructureerd door middel van een voorkennisgraaf. Deze zorgt ervoor dat diverse onderwijsinstellingen de opgaven makkelijk kunnen inpassen in hun huidige onderwijs. De leermaterialen worden ondersteund met tools, zodat je automatisch kunt nakijken en direct feedback kunt geven over de kwaliteit van het werk van de studenten.

Om software te leren schrijven is oefenen noodzakelijk. De waarde van het oefenen neemt toe als een student direct feedback krijgt op de kwaliteit van zijn of haar oplossing.

In de praktijk schort het nog weleens aan beschikbaar oefenmateriaal of feedback krijgen. De OU en TU/e willen daarom samenwerken, en door middel van ontsluiting en hergebruik zo’n opgavebank ontwikkelen voor het Java-programmeeronderwijs in de propedeuse. Opgaven zijn relatief onafhankelijk van aanpak van programmeeronderwijs en zijn dus goed onderhoudbaar.

Ze streven ernaar dat andere opleidingen later ook zullen bijdragen (door feedback of actieve bijdrage) aan de verdere ontwikkeling van zowel de opgaveverzameling als de tooling. Hierdoor verbetert de kwaliteit en is continuïteit gewaarborgd op een veel efficiëntere manier.

Environmental toxicology - online studieboek met actueel overzicht van het vakgebied van de milieutoxicologie
  • Looptijd: september 2017 - december 2018
  • Instellingen: Vrije Universiteit, Universiteit van Amsterdam, Wageningen Universiteit Research, Universiteit Leiden, Radboud Universiteit, Open Universiteit Nederland

De Vrije Universiteit ontwikkelt samen met andere instellingen een online studieboek met een actueel overzicht van het vakgebied van de milieutoxicologie. Het studieboek is modulair van opzet en online beschikbaar.

Lees de factsheet over dit project (pdf) | The factsheet of this project is also available in English (pdf)

Medische projecten

Doorontwikkeling didactisch elektronisch patiëntendossier - elektronisch patientendossier geschikt voor onderwijs en feedback
  • Looptijd: 1 mei 2019 - 30 april 2021
  • Instellingen: Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, Hogeschool Utrecht en Saxion

In het hoger gezondheidszorgonderwijs worden studenten zo goed mogelijk voorbereid op het werken in de praktijk. Dit betekent dat studenten tijdens de opleiding moeten leren werken met een elektronisch patiëntendossier (EPD). Een EPD zoals dat in de gezondheidszorg wordt gebruikt is niet geschikt voor het onderwijs, omdat er geen mogelijkheid is om studenten feedback te geven en omdat een EPD te veel vanuit één ordeningskader werkt. Vanuit het onderwijs moeten studenten juist leren werken vanuit diverse ordeningskaders en is feedback onmisbaar. De markt levert geen didactisch EPD.

De Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN) heeft de afgelopen jaren een didactisch EPD ontwikkeld. In het samenwerkingsverband met de Hogeschool Utrecht en Saxion wil de HAN het EPD doorontwikkelen. Naast het geschikt maken voor een breder gebruik wordt inbedding in het curriculum opgepakt. Na de projectfase wordt het ontwikkelde EPD onder een open licentie beschikbaar gesteld aan de gezondheidszorgopleidingen in Nederland.

Samen hbo Verpleegkunde - platform voor beheer en uitbereiding leermaterialen onder toezicht van een vakcommunity
  • Looptijd: mei 2018 – april 2020
  • Instellingen: Fontys Hogescholen, Hanzehogeschool Groningen, Hogeschool Rotterdam, Hogeschool Utrecht, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, Saxion, Haagse Hogeschool

Het project Samen hbo Verpleegkunde heeft de ambitie om de kwaliteit van onderwijs te verhogen door leermaterialen van hogere kwaliteit beschikbaar te stellen. Dit bij voorkeur op een zo efficiënt mogelijke manier.

Eerder hebben 5 instituten een platform opgesteld om open leermaterialen te delen en te hergebruiken. Dit wordt nu uitgebreid zodat 17 instituten er gebruik van kunnen maken. Dit wordt verenigd onder het Landelijk Overleg Opleidingen Verpleegkunde (LOOV).

Om het platform met leermaterialen up-to-date te houden, de hoeveelheid leermaterialen uit te breiden en delen en hergebruik te bevorderen is een actieve vakcommunity een vereiste. Dit project heeft de ambitie om deze vakcommunity op te zetten en uit te bouwen, onder meer via verankering met bestaande congressen en face-to-face-bijeenkomsten. Een belangrijke community-activiteit is gezamenlijk nieuw leer­materiaal ontwikkelen en onder open licentie delen. Om de duurzaamheid te borgen willen ze de vakcommunity verankeren in bestaande vakorganisaties.

Tenslotte wordt onderzoek verricht naar de rol van de vakcommunity op de adoptie van open leer­materialen binnen de 17 hbo-bachelor opleidingen Verpleegkunde. Ervaringen en onderzoeks­resultaten worden gedeeld via de vakcommunity en door presentaties en kennisuitwisseling op nationale en internationale congressen en bijeenkomsten.

Open Anatomie Leermaterialen - beschikbaar stellen en inzetten van een ruime collectie anatomisch beeld- en leermateriaal
  • Looptijd: september 2018 – augustus 2020
  • Instellingen: Universiteit Leiden, Universiteit Maastricht, Universiteit van Amsterdam

Beeldmateriaal is essentieel voor anatomie-onderwijs. Het meeste bestaande materiaal is echter auteursrechtelijk beschermd en kostbaar. Dit is een belemmering voor hergebruik en voor open online onderwijs, evenals voor de toegang van studenten hiertoe.

Dit project kent twee doelen:

  • het beschikbaar stellen van een ruime collectie, op kwaliteit beoordeelde, anatomische beeld- en leermaterialen onder Creative Commons licentie.
  • deze materialen in het onderwijs inzetten.

Het gaat om materialen zoals een uitgebreide set professionele anatomische tekeningen, driedimensionale modellen van de volwassen anatomie en van embryonale stadia, visualisaties gebaseerd op klinische CT/MRI's, (stereo­scopische) video's en operatie- en dissectiefoto's. Ook worden bijbehorende lesmaterialen, zoals kennisclips, readers en oefenvragen ontsloten. Het zijn deels bestaande materialen die nu worden ontsloten. Een ander deel wordt nu open (door-)ontwikkeld. In samenwerking met onderwijsexperts wordt de inzet van deze materialen in het onderwijs geëvalueerd. De wetenschappelijke bibliotheken ondersteunen metadatering en kwaliteitsborging.

In dit project werken verschillende Nederlandse (AMC, LUMC, UM, UMCG) en Vlaamse universiteiten (Gent, Hasselt, Leuven) samen. Verder wordt dit project gesteund door de Nederlandse Anatomen Vereniging. Door de samenwerking van al deze partijen in dit project krijgt de uitwisseling en het hergebruik van open leermaterialen in de vakgemeenschap van anatomen een krachtige stimulans.

Geesteswetenschap projecten

Naar stevige verduurzaming onderzoeksonderwijs vaktherapie - structureler delen en van elkaar leren in een community
  • Looptijd: 1 september 2019 - 31 augustus 2021
  • Instellingen: Zuyd Hogeschool, Hogeschool Leiden, Hogeschool Utrecht, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en Stenden Hogeschool

Vanuit het coöperatieve lectoraat kennisontwikkeling vaktherapieën, KenVaK, werken onderzoekers, docenten en studenten vanuit verschillende vaktherapie-opleidingen samen. Ze doen dit op het vlak van onderzoek en rondom onderzoeksonderwijs binnen de context van vaktherapie. Docenten en onderzoekers geven aan dat in het onderzoeksonderwijs meer van elkaar geleerd kan worden en structureler delen van kennis de kwaliteit van het onderzoeksonderwijs nog verder kan verbeteren. In dit project verstevigen 5 hogescholen de samenwerking rondom onderzoeksonderwijs vaktherapie. Het doel is het oprichten van een online vakcommunity voor onderzoeksonderwijs vaktherapie. Daarin komen  docenten vaktherapie samen, kunnen ze leermaterialen delen, hergebruiken, verbeteren en ontwikkelen, ervaringen delen en documenten becommentariëren. Binnen het project wordt aangesloten bij de al bestaande ontwikkelingen binnen de coöperatie KenVaK.

Database Driven E-Learning (DaDEL) -ontwikkelen van online leermaterialen waarin sprake is van een vloeiende integratie van theoretische en praktische taalverwerving.
  • Looptijd: mei 2018 – april 2020
  • Instellingen: Protestantse Theologische Universiteit (PThU), Vrije Universiteit van Amsterdam

Bij de PThU en de VU zien ze tegenvallende studieresultaten voor de vakken Klassiek Hebreeuws en Koinè Grieks. Dit blijkt te liggen aan leerstijlen van studenten die niet matchen met het huidige taalonderwijs. Beide vakken zijn nodig voor een wetenschappelijke bestudering van de bronnen.

De oplossing voor dit probleem wordt gezocht in het ontwikkelen van adaptieve hypermedia, oftewel in het ontwikkelen van online leermaterialen waarin de theoretische kennis verworven wordt op basis van concrete teksten én waarin de oefeningen ‘meegroeien’ met de student. Het hoofddoel is daarom het ontwikkelen van online leermaterialen waarin sprake is van een vloeiende integratie van theoretische en praktische taalverwerving door middel van een database gestuurde online leeromgeving met instant feedback.

Dit wordt bereikt door het vruchtbaar inzetten van reeds ontwikkelde databases met Hebreeuwse en Griekse teksten, ofwel: Database Driven E-Learning (DaDEL). Op basis van deze databases worden 100 database-gestuurde oefeningen ontwikkeld, waarmee duizenden unieke opdrachten gegenereerd kunnen worden. De nieuwe online leeromgeving monitort de vorderingen van studenten, zodat het voor docenten mogelijk wordt om het onderwijs actief aan te passen aan de resultaten.

Gamma projecten

Een (vak)community Circulaire Economie voor kwalitatief blended onderwijs - materialen delen en hergebruiken om een goede invulling te geven aan praktijkgericht onderwijs over de Circulaire Economie.
  • Looptijd: mei 2018 – april 2020
  • Instellingen: Saxion, Fontys Hogescholen, Hanzehogeschool Groningen, Van Hall Larenstein

Er is een stijgende behoefte aan informatie over, en kennis van de circulaire economie (CE) in het bedrijfsleven. Die vraag sijpelt door naar het (hbo-)onderwijs.

Naast voor de hand liggende ontwikkelvragen op het gebied van grondstoffen en technologie is er binnen het bedrijfsleven, maar ook bij de overheid, behoefte aan kennis over organisatie- en verdienmodellen die passen in de ontwikkeling naar een circulaire economie. Meerdere hbo-instellingen zijn dan ook op zoek naar een goede invulling van praktijkgericht onderwijs over de CE waarin werkveld en studenten rechtstreeks samenwerken aan businessmodellen. In totaal hebben 6 Nederlandse hbo-instellingen (4 organiserend, 2 deelnemend) besloten om deze uitdaging samen op te pakken. Gezamenlijk gaan ze materialen delen en hergebruiken op het gebied van CE.

Door een community op te richten vanuit de 6 hbo-instellingen, willen we bereiken dat docenten van verschillende instellingen met elkaar samenwerken om zo te komen tot eigentijds en kwalitatief goed onderwijs over de CE. Het leermateriaal is nu nog vooral verspreid over verschillende hbo-instellingen, maar wordt binnen kleine kaders ingezet. Hiermee wordt het leermateriaal als een kwalitatief hoogwaardig pakket breed beschikbaar.

Saxion - Open online cursus business analytics
  • Looptijd: mei 2017 – augustus 2018
  • Instellingen: Saxion

Van financiële professionals wordt verwacht dat ze toekomstgericht kunnen adviseren op basis van grote hoeveelheden beschikbare data. Saxion gaat een open online cursus Business Analytics ontwikkelen, met daarin 8 op de praktijk gebaseerde casussen.

Lees de factsheet over dit project (pdf)