SURF Magazine: in gesprek met bestuurders over publieke waarden

Met een reeks van 7 online seminars voor bestuurders in onderwijs en onderzoek start SURF het gesprek op over hoe we als sector samen kunnen optrekken om publieke waarden in ICT te beschermen. We blikken met enkele aanwezige bestuurders in 3 SURF Magazine-artikelen terug op de seminarreeks.

Opname seminar publieke waarden in de studio

Terugblik seminarreeks publieke waarden - deel II

'Europa moet zich de digitale revolutie niet laten overkomen, maar er zelf vorm aan geven' - Met bestuurder Rob Mudde van de TU Delft kijken we terug op deel 2 van de seminarreeks.  

Portret Rob Mudde, Vice Rector Magnificus van de Technische Universiteit Delft (TU Delft).

Rob Mudde, Vice Rector Magnificus van de TU Delft

'We hebben de kinderschoenen zien staan, maar we staan er nog niet eens in.' De uitspraak kwam voorbij tijdens het seminar over de datarevolutie, die zich vooralsnog vooral buiten de onderwijswereld voltrekt. Hij is afkomstig van Rob Mudde, Vice Rector Magnificus van de Technische Universiteit Delft (TU Delft). Terugkijkend op het online seminar schudt hij nog een oneliner uit zijn mouw: 'Het is ongelofelijk vroeg om iets over de digitale transformatie te moeten zeggen - alsof je de eerste lopende band ziet en denkt dat je weet hoe de autoindustrie zich zal ontwikkelen.' 
 

Het onderwijs heeft nog maar een paar jaar voordat het te laat is om voldoende invloed uit te oefenen op de techbedrijven.

Daarmee bedoelt hij overigens niet dat het onderwerp niet relevant is, of dat er nog tijd genoeg is om het gesprek aan te gaan. Integendeel, Mudde verwacht dat het hoger onderwijs nog maar een paar jaar heeft voordat het te laat is om voldoende invloed uit te oefenen op de techbedrijven. 'Er is een aantal fundamentele waarden die we heel goed moeten bewaken, om te voorkomen dat ze langzaam maar zeker worden uitgehold. De industriële revolutie heeft veel goeds gebracht, behalve voor de mensen die er voor het eerst mee werden geconfronteerd. Zij belandden in armoede en ellende. Omdat we dat weten, moeten we nu goed uitkijken wat we doen.'

Opname seminar publieke waarden in de studio

Revolutionaire technologie

Terug naar het probleem. Het tweede deel van de seminarreeks voor bestuurders ging over twee ingrijpende technologische ontwikkelingen: de contentrevolutie en de datarevolutie. De contentrevolutie kenmerkt zich door de grote impact van digitalisering op de distributie, inhoud en toegankelijkheid van informatie. Tijdens dit seminar kwamen twee exponenten van die revolutie aan bod: de open online encyclopedie Wikipedia en uitgever Elsevier, een bedrijf dat de digitale ontwikkelingen benut om leermaterialen aantrekkelijker en slimmer te maken.

'We noemen het de contentrevolutie, maar het ware revolutionaire is de onderliggende technologie,' zegt Rob Mudde. 'Met de systemen van uitgevers kun je je onderwijs makkelijker en beter aanbieden. Het nadeel is dat je er na drie jaar niet meer weg kan, omdat je voor je onderwijs afhankelijk bent van de online opgaven en de automatische feedback van die systemen. Hoe gaan wij ervoor zorgen dat er een interoperabel systeem ontstaat, waarmee we van de innovatiekracht van techbedrijven kunnen profiteren, maar waarin we ook onze spullen kunnen oppakken om naar de volgende aanbieder te stappen?' 

Met de systemen van uitgevers kun je je onderwijs makkelijker en beter aanbieden. Het nadeel is dat je er na drie jaar niet meer weg kan.

Studentenwelzijn monitoren

De ongezond stevige grip van techbedrijven op het onderwijs is de rode draad in de discussie over publieke waarden. Het is ook een reden waarom het hoger onderwijs huiverig is voor de datarevolutie. Tijdens het vijfde seminar vertelden Ron Roozendaal van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en Bert Verdonck van Philips hoe data de kwaliteit van de zorg al verbeteren. Zo gaat de kwaliteit van leven van veel patiënten omhoog door het preventief op afstand monitoren van hun gezondheid. Op het eerste gezicht lijkt de inzet van data ook veelbelovend voor het onderwijs. Inzichten uit data kunnen het curriculum of leermaterialen optimaliseren, of dienen voor zelfreflectie of evaluatie. Zoals de zorg preventief patiënten monitort, kan het hoger onderwijs met data het studentenwelzijn in de gaten houden. Maar dan doemt al snel de vraag op van wie de data zijn. Van degene om wie het gaat? Of van degene die ze opslaat? 'Hoe krijg je die data ooit weer ergens uit?' vraagt Mudde zich af. 'En als dat niet gaat, moet je ze dan wel laten verzamelen door Amerikaanse providers?'

Opname seminar publieke waarden in de studio

In de studio tijdens een van de seminars

Tijdens het seminar over de datarevolutie werd opgemerkt dat onderwijs zich kenmerkt doordat het mensen uitnodigt om fouten te maken. Leren doe je met vallen en opstaan. Mudde: 'Als van iedere student wordt bijgehouden hoe vaak 'ie is gevallen én we krijgen de data niet meer uitgewist, dan vraag ik me serieus af of we dat moeten willen.' Wil de hoger onderwijssector toch de voordelen van studiedata benutten? Dan graag samen en onder voorwaarden. Tijdens het seminar kwamen al enkele voorstellen voorbij voor samenwerking: heldere beloften doen, eenheid van taal creëren, samenwerken binnen een experiment en een AVG-loket opzetten. 

Botsing tussen culturen

Voor Rob Mudde staat vast dat de instellingen zelf regie moeten pakken. 'We lijden eraan dat we ons laten uitspelen door techbedrijven. We zullen een front moeten vormen en eisen moeten stellen.' Wat hem betreft is dat een Europese opdracht. 'Even platgeslagen, omdat het mij helpt in mijn denken: in Amerika heeft iets pas waarde als je er een prijskaartje aan kan hangen. In het Oosten heeft het waarde als het ten dienste staan van het grote geheel, lees: de partij. Bij ons in Europa kunnen waarden intrinsiek zijn, zoals vrijheid en toegankelijkheid. Dat vertaalt zich alleen minder makkelijk in doelgerichte acties, ook omdat Europa niet één land is.'

'In Europa beschouwen we initieel onderwijs als een publiek goed. Het is best privaat te regelen, maar dat trekt de maatschappij uit elkaar. Dat hoort niet.'
Bestuurder Rob Mudde van de TU Delft over het beschermen van publieke waarden bij digitalisering

Maar met wet- en regelgeving alleen redt Europa het niet, waarschuwt hij. 'De echt grote techbedrijven, zoals Amazon en Google, luisteren niet zo hard naar Europa. Dat is begrijpelijk, want hun intrinsieke waarden stammen uit een andere cultuur. Wij beschouwen onderwijs, met name initieel, als een publiek goed. Je kunt het ook best privaat regelen, maar dat trekt de maatschappij uit elkaar. Dat hoort niet. Het moet voor een kind niet uitmaken waar zijn wieg heeft gestaan.'

Europese edX

Hoe de culturen kunnen botsen, blijkt weer nu het Amerikaanse open onderwijs-platform edX mogelijk wordt overgenomen door commerciële partijen. De TU Delft, die behoort tot de eerste deelnemers van edX, houdt nauwlettend in de gaten hoe de overname uitpakt. 'Wij willen lerenden wereldwijd helpen tegen kostprijs,' zegt Mudde. 'Dat principe had edX hoog in het vaandel staan. Als dat verandert, gaan wij ons op het hoofd krabben.' Europa moet aan de slag met een eigen edX, concludeert hij. 'In ieder Europees land wordt nagedacht over leven lang ontwikkelen (LLO). Daar heb je een infrastructuur voor nodig, gedreven door publieke waarden.' Nederland kan daarin het voortouw nemen. 

Opname seminar publieke waarden in de studio

Dat er een eigen infrastructuur voor leermaterialen moet komen, is een conclusie die in de sessie over contentrevolutie breed werd gedeeld. Sandra Rientjes, directeur van Wikimedia Nederland beschreef de kracht van wisdom of the crowd om tot hoogwaardige informatie te komen. Michiel Kolman, Senior Vice President Information Industry Relations bij Elsevier, benadrukte de noodzaak van samenwerking tussen onderwijsinstellingen en uitgevers om onderwijs van kwaliteit te blijven aanbieden.

Mudde maakt graag een vergelijking met het Europese wegennet. 'Of jij daar met een lelijk eendje, een vrachtwagen of een luxe bak op wil rijden, moet je zelf weten. Maar we onderhouden het samen.' Met andere woorden: laat Google gerust een cursus programmeren via de infrastructuur aanbieden, maar voor een module Sanskriet zul je toch echt bij het hoger onderwijs moeten zijn. De contentrevolutie en de datarevolutie bieden een breed spectrum aan mogelijkheden om het Europese hoger onderwijs een flinke boost te geven. Niemand hoeft de digitale revolutie lijdzaam te ondergaan.

Tekst: Marjolein van Trigt
Foto's: Beeldredaktie

Over de seminarreeks

Door de coronacrisis neemt de rol van digitalisering in het onderwijs alleen maar toe en daarmee onze afhankelijkheid van dominante marktpartijen. Reden voor SURF om een reeks van 7 online seminars te organiseren over het beschermen van publieke waarden. Onder begeleiding van journalist en moderator Frénk van der Linden en filosofe Marjan Slob gaan bestuurders met elkaar in gesprek. De reeks bestaat uit 3 delen, waarvan deel I en II inmiddels zijn afgerond.

Deel I bestond uit 3 bijeenkomsten die samen een verkenning vormden naar het ontstaan van spanning tussen culturele, private en publieke waarden bij digitalisering. 

Deel II van de seminarreeks, waar dit artikel over gaat, ging over publieke waarden en ICT in de context van onderwijs en onderzoek. 

In deel III onderzoeken we hoe we gezamenlijke waarden in ICT kunnen borgen. De conclusies uit deze sessies delen we via een derde artikel in september.