Foto: KB, Den Haag.
Knowledge Exchange en kleine uitgevers: dit open access-rapport zorgt voor behoud van ‘bibliodiversiteit’
Het internationale Knowledge Exchange-samenwerkingsverband, waar ook SURF in participeert, heeft deze en gerelateerde vragen onderzocht in het recent gepubliceerde rapport ‘Small European publishers and the transition to open access publishing’. De studie is gebaseerd op het eerdere rapport ‘Landscape study of small journal publishers’ en is het resultaat van een project dat de overgang van kleine uitgevers naar open access heeft onderzocht.
Gecoördineerde steun is nodig
Uitgevers die zijn geïnterviewd, zien aanzienlijke voordelen in de overgang naar open access-publicatiemodellen, zoals bijvoorbeeld verhoogde zichtbaarheid. Ze voelen zich ook ethisch sterk verbonden met de principes van open access. Toch zijn er zorgen en aanzienlijke belemmeringen. De studie toont aan dat kleine academische uitgevers te maken hebben met structurele ongelijkheden die alleen overwonnen kunnen worden met gecoördineerde steun van financiers, bibliotheken, consortia, beleidsmakers en universiteiten.
Een gelijk speelveld
Het rapport bevat gedetailleerde aanbevelingen voor verdere actie. Kleine uitgevers – of ze nu commercieel of non-profit zijn – hebben stabiele financiering nodig uit een mix van bronnen, gedeelde infrastructuur, netwerken met vakgenoten en erkenning vanuit het beleid om hun rol in ‘bibliodiversiteit’ te behouden en een volwaardige rol te spelen in open science.
Belanghebbenden – financiers, consortia, bibliotheken, universiteiten en beleidsmakers – moeten de middelen herverdelen om een gelijk speelveld te creëren, aldus het rapport. Ook moeten schaalverschillen worden aangepakt. Door technische of beleidsmatige hervormingen én door een heroriëntatie van stimulansen, erkenning en verantwoordelijkheid binnen het wetenschappelijke ecosysteem. Ongelijkheden in schaal kunnen niet alleen door kleine spelers worden opgelost.
Behoud van diversiteit
De conclusie in het rapport is dat op de volgende manieren balans gebracht moet worden in het systeem: financieringsstromen heroriënteren, administratieve lasten verlagen, eerlijke concurrentie garanderen, en collectieve infrastructuren creëren. Dit bij elkaar bevordert diversiteit in wetenschappelijke publicaties en de ontwikkeling van een decentraal publicatielandschap, dat is afgestemd op de behoeften van onderzoekers in alle disciplines, onderzoeksgebieden en wetenschappelijke culturen.