“Mooi om te zien hoe jonge mensen hun eigen verhaal vertellen”

Maatschappelijke betekenis

“Zo’n dertig jaar geleden had ik nooit kunnen vermoeden dat ik in het groene domein zou belanden,” zo vertelt Cramers enthousiast verder. “Het is een mooie uitdaging om een nieuwe wereld te doorgronden. Om te ontdekken wat de vraagstukken zijn en hoe we die met elkaar kunnen oppakken. Vooral de maatschappelijke opdracht maakt het werk in deze sector bijzonder interessant.”

Met zo’n 3000 studenten, verspreid over locaties in Den Bosch en Venlo, is de HAS Green Academy een relatief kleine instelling. Dat zorgt natuurlijk voor uitdagingen.

“Onze instelling is inderdaad van een ander formaat dan, zeg, de TU Eindhoven. Ik praat bijvoorbeeld met SURF over cybersecuritythema’s. Over hoe we ervoor zorgen dat we op ons niveau voor een veilige, betaalbare infrastructuur zorgen en hoe we dat op een slimme en betaalbare manier doen.”

Van grond tot mond

Het antwoord ligt wat mij betreft in samenwerking. In het groene domein zetten we daar mooie stappen in groenpact. Dat is een samenwerkingsverband instellingen uit het vmbo, mbo, hbo en wo. We werken aan gemeenschappelijk programma’s en delen informatie, activiteiten en projecten. En dat is erg fijn, want je zit in dezelfde sector en spreekt dezelfde taal.”

De HAS Green Academy biedt opleidingen van ‘boer tot bord’, of van ‘grond tot mond’, zoals sommigen zeggen. “Dat zijn verschrikkelijke uitdrukkingen, maar ze geven wel heel duidelijk hoe breed ons leerprogramma is. Onze grootste opleiding is Toegepaste Biologie. We hebben opleidingen in milieukunde, maar ook in management van de leefomgeving, dat wat meer aan de bestuurs- en beleidskant zit.”

Nieuwe generatie

Het werkveld waarin de HAS haar studenten opleidt, kent veel actuele uitdagingen die Patrick Cramers beslist niet uit de weg gaat.

“Toen ik bij de HAS begon,” zo zegt hij bevlogen, “heb ik het programma Food For Thought van fotograaf en filmmaker Kadir van Lohuizen bekeken. Hij bracht het voedselsysteem in kaart. De opening van iedere aflevering was steeds hetzelfde. Hierin gaf hij aan dat de producten voor een gemiddelde maaltijd in totaal zo’n 30.000 kilometer (!) hebben afgelegd voordat ze op een Nederlands bord belanden. Moeten we dat willen? En kan het niet slimmer? Het zijn uitdagingen die het overgrote deel van onze sector bezighouden.”

“Je kunt oplossingen niet alleen bij de boer leggen. Het gaat ook om de rol van de retailers, de banken, de technologie en om het beïnvloeden van consumentengedrag. Een enorm vraagstuk waar een maatschappelijke opdracht aan vasthangt. Dus leiden we hier jonge mensen op die iets voor de maatschappij kunnen betekenen.”

Polarisatie naar binnen halen

Maatschappelijke kwesties zorgen steeds vaker voor spanningen. Zeker in een tijd waarin we bijna zijn verleerd hoe we een goede, open discussie met elkaar kunnen aangaan. “Hoe ingewikkelder de samenleving in elkaar steekt, des te interessanter dat voor onderwijskundigen is. Dus halen we die polarisatie naar binnen. Dat hoef ik niet te doen, dat doen de jongens en meiden zelf wel. We hebben hier studenten en docenten die op de A12 protesteren. Die opkomen voor het milieu en heel strijdvaardig zijn. En we hebben studenten die met de tractor op het Malieveld staan. Zij zeggen: ‘Ho, wacht even, het werk wat wij doen, dat doet ertoe!’”

Spontane gesprekken

“We hebben zo’n 300 tweedejaars milieukunde, tuinakkerbouw, veehouderij en management bij elkaar gezet. De eerste vragen waren: ‘Wie ben je, wat doe je, waar kom je vandaan?’ Vervolgens hebben we een aantal lezingen en filmavonden georganiseerd. Niet om meteen in debat te gaan, maar als dit ontstond, was dat prima." 

In de tweede ronde zijn ze met elkaar naar de theatervoorstelling Iets Met Boeren van Bureau Pees gegaan. "Zij hadden vooraf allerlei verhalen van onze studenten opgehaald en daar een voorstelling op een boerderij van gemaakt. Dat was fantastisch. Na afloop ontstonden er spontane gesprekken en dat hielp enorm om het ongemak rond sommige thema’s weg te halen."

Voedsel in de toekomst

In de derde ronde zijn er kleine groepjes gemaakt. Iedere groep studenten kreeg de opdracht om een brief aan Alex Datema, directeur Food & Agri van de Rabobank, te schrijven. "In deze brieven moesten zij vertellen hoe het voedselsysteem er in 2040 eruit zal zien. En hoe we dat betaalbaar houden. Vervolgens hebben we Alex en een aantal Kamerleden uitgenodigd en zijn de brieven voorgelezen. Dat zorgde voor boeiende gesprekken. Het is mooi om te zien hoe jonge mensen opstaan en hun eigen verhaal vertellen.”

De vraag is natuurlijk of dit ook voor de lange termijn voor meer begrip heeft gezorgd. “Voor begrip, maar ook voor inzicht. Je kan hier als veehouder worden opgeleid met kennis van bedrijfskunde. Maar als je niet snapt hoe de milieuwetgeving elkaar steekt, dan heb je toch nog wat te doen. Uiteraard hebben we op het succes doorgepakt. Zo bieden we nu een lessenreeks over food en – even plat gezegd – de dilemma’s tussen vegan versus vlees. Over hoe we ons eten gezonder maken." 

"Op basis van al deze ervaringen proberen we het hele onderwijsprogramma opnieuw in te richten. Met leerlijnen die gaan over werken vanuit systemen waarin polarisatie een rol kan spelen. Je mag op de HAS vele standpunten innemen en uiten. Maar uiteindelijk zal je wel moeten aantonen op basis waarvan je dat doet. En moet je accepteren dat iemand met een ander perspectief zijn of haar verhaal daar tegenover zet.”

Verbonden met de regio

“Ik praat graag over onze rol voor de regio. Afgelopen week was ik bij onze open dag in Venlo. Daar vertelde een docent dat hij in het tweede semester over 80 visitekaartjes voor studenten beschikt. Ieder kaartje biedt toegang tot een bedrijf en bevat een specifieke opdracht. Hij zegt: ‘Ga er naartoe en vraag ze het hemd van het lijf; over bedrijfskunde, toegepaste biologie, noem maar op.’ Zo’n initiatief als dit laat zien dat we heel sterk met de regio verbonden zijn. En willen blijven.”

Met onderwijs naar onafhankelijkheid

“Dat is ook mijn boodschap aan het nieuwe kabinet: maak werk van de positie van het onderwijs in de regio. Kijk bijvoorbeeld naar de provincie Zeeland; daar ligt een enorme opgave. Als je in Zeeland de opleiding voor laboranten opdoekt, dan kunnen de ziekenhuizen daar wel sluiten. Dan is er niemand meer die een diagnose stelt."

"Daarnaast hoop ik dat het met een nieuwe regering lukt om minder afhankelijk van big tech te worden. Laten we met behulp van Europese en Nederlandse initiatieven ons lot zelf in handen nemen. Als we daar collectief onze schouders onder zetten, dan moet dit lukken. En als één organisatie in Nederland hier het voortouw in kan nemen, dan is het SURF wel.”

Tekst: Edwin Ammerlaan
Foto’s: Vera Duivenvoorden