Open science voor lichaam en geest

In 2011 werd Astrid van Wesenbeeck adviseur open science bij de KB in Den Haag, de functie die zij tot op de dag van vandaag bekleedt. Astrid praat met enthousiasme over de ambitie van de KB om wetenschappelijke publicaties beter toegankelijk te maken voor iedereen die onderzoek wil doen, juist ook voor mensen die niet werkzaam zijn in de wetenschap.

Iedereen is onderzoeker

“Steeds meer publicaties worden zonder betaalmuren gepubliceerd, iedereen kan erbij. Wij onderzoeken in de KB wat we kunnen doen om deze publicaties nóg beter toegankelijk te maken. Samen met de VU werk ik bijvoorbeeld aan Wetenschap in Begrijpelijke Taal, dat wordt gefaciliteerd door de SURF Research Cloud. Het is een project waarin we onderzoeken of we betrouwbare samenvattingen van papers kunnen maken met AI. En binnen de KB werken we aan een nieuwe dienst, WijsNL, waarin we wetenschappelijke artikelen op een nieuwe manier beschikbaar willen stellen, speciaal voor mensen die niet in de wetenschap werken.”  

“Open access en open science hebben voor mij altijd een idealistische lading gehad,” zo vervolgt Astrid. “Met publieke middelen gefinancierd onderzoek zo breed mogelijk beschikbaar stellen, beter toegankelijk maken voor iedereen die daar behoefte aan heeft, èn een kritische houding naar hoe de geldstromen lopen. Ik ben altijd vanuit mijn hart met deze principes verbonden geweest. Aan het begin van de 21e eeuw was het nog flink pionieren, nu zien we meer samenwerking in de transitie naar open science, dat werkt goed.”

De open sciencebeweging in

“Na mijn studie ging ik aan de slag als medewerker bij de uitleenbalie van de Universiteitsbibliotheek Utrecht. Dat was een fantastisch leuke werkomgeving. Bas Savenije was er directeur, een echte visionair op het gebied van open access, wat toen nog pionierswerk was. Hij startte een open access-unit in de bibliotheek, Igitur, Utrecht Publishing and Archiving Services. 

Ik werkte daarna jaren als publishing consultant open access, een functie waarin ik mij ook met het Institutional Repository van de universiteit bezighield. Daar begon trouwens ook mijn kennismaking met SURF. Onder leiding van Leo Waaijers werkten alle universiteitsbibliotheken en SURF samen in het DARE-programma. Zo rolde ik de open access-, en later de open sciencebeweging in.”

Geen quick fix voor open science

“Voor een grote cultuurverandering als open science bestaat geen snelle route. De vraagstukken, over bijvoorbeeld een gezamenlijke open infrastructuur en over een nieuwe publicatiecultuur, vragen om aandacht, vertraging, geduld. En om partijen die het anders durven te doen. Soms echt tegen de mainstream in. Dit lijkt trouwens best een beetje op lichaamswerk, mijn andere passie. Als je een gevestigd patroon in jezelf wilt veranderen omdat het je in de weg zit, dan vraagt dat ook om aandacht en geduld.”

“Samenwerking is in open science het allerbelangrijkste. De verschillende spelers samenbrengen om met elkaar een beweging te maken naar open. Ook dat lijkt op lichaamswerk. Je hebt alles nodig om jezelf in een andere richting te krijgen: aandacht, beweging, nieuwsgierigheid, intentie, je verstand. Er is geen ‘quick fix’.

De transitie van open science vraagt dus tijd. Veel tijd. Ik heb weleens gedacht: ‘Nu hou ik ermee op.’ Omdat het te stroperig was, er strategische keuzes werden gemaakt die ik niet begreep. Gelukkig zitten we nog steeds met elkaar aan tafel. Ik voel me nog altijd strijdbaar en vind nog steeds dat we met open science werken aan een betere wereld. Het is geweldig om vanuit de KB te werken aan een betere toegankelijkheid voor mensen buiten de wetenschap. Daar zet ik me echt gepassioneerd voor in.”

Meerdere sporen

Waar komt die strijdbaarheid eigenlijk vandaan?

“Na mijn studie Moderne Letterkunde wilde ik aanvankelijk ook nog psychologie gaan studeren. Ik was toen heel ontvankelijk voor wat anderen vonden en heb het niet gedaan, ik heb me op een bepaalde manier geconformeerd. In 2009 belandde ik in een stevige depressie. En die depressie leidde me uiteindelijk toch terug naar de wens om met mensen te werken, naast het werk in het veld van open science.

De beoefening van yoga was mij al lang bekend en in 2016 besloot ik om een yogaopleiding te gaan volgen. Hier heb ik die strijdbaarheid misschien wel echt gevoeld: als ik kies voor iets waar ik blij van word, waar ik achter sta en energie van krijg, dan komt het goed. Uiteindelijk heb ook nog een opleiding tot coach gevolgd. Het volgen van meerdere sporen in het werkende leven kan ik iedereen aanraden. Het werkt verfrissend.”

Samenbrengen

Ziet Astrid raakvlakken tussen beide werelden?

“Zeker. In de KB heb ik jarenlang ochtendmeditaties gegeven voor collega’s en ik heb met een aantal collega’s intervisie opgezet. Dat gaat ook over vertragen, introspectief onderzoeken, je oordeel uitstellen, je bewust worden van de onderstroom. Het is fantastisch om met een groep collega’s deze intervisies te doen. Mensen verlaten de ruimte echt anders na een sessie. Net als in een yogales. Er is verbinding, er is rust, er is geluisterd, er is gezien.”

Ze vervolgt: “De ambitie van de KB om onderzoek voor zo veel mogelijk mensen mogelijk te maken, is óók de uitnodiging die ik aanreik in mijn lessen en coaching. Is er bereidheid om te onderzoeken? En net zoals in de wetenschap: vertragen helpt. Aandacht helpt. Nieuwsgierigheid helpt. Onderzoek doen voor iedereen mogelijk maken. Ik werk er graag in alle vormen aan mee.”

Tekst: Edwin Ammerlaan
Foto's: Vera Duivenvoorden