Story
Ellen Mok (Digitale Doetank) over digitale autonomie
“Het hoeft niet heel groots, ga gewoon aan de slag”
Ellen Mok (34) is oprichter van de Digitale Doetank, dat organisaties en overheden helpt om digitaal autonoom te worden. Op 27 oktober geeft ze de openingskeynote tijdens het SURF-congres Inkoop Connect. “Ict wordt vaak in de afdeling bedrijfsvoering weggemoffeld, maar het is een hyperstrategisch onderwerp. De technologie die je inkoopt is niet neutraal.”
Tijdens haar studie Technische Bestuurskunde in Delft leerde Ellen Mok de ‘tolk’ te zijn tussen techneuten en de bestuurstafel. “Die combinatie van technologie, mens en maatschappij heb ik altijd interessant gevonden”, zegt ze. Ze specialiseerde zich in cyberdreiging en ging werken bij inlichtingendienst AIVD.
Na ruim 3 jaar bij de inlichtingendienst stapte Ellen over naar consultancykantoor KPMG, waar ze dienstverlening opzette voor het bedrijfsleven om zich te beschermen tegen statelijke cyberdreiging (hackers) van bijvoorbeeld China en Rusland. In 2024 stelde ze zich verkiesbaar voor het Europees Parlement, als vierde op de lijst van D66.
Ellen Mok
“De rode draad in mijn carrière is dat ik me richt op de geopolitieke kant van technologie. Aan de ene kant zie je Rusland, China en de VS, die technologie gebruiken om ‘baas van de wereld’ te worden. Aan de andere kant staat Europa, waar technologie en IT vaak niet worden gezien als strategisch onderwerp. Er zitten weinig mensen met een technische achtergrond in het Europees Parlement. Ik dacht: dat moet anders, ik ga ervoor.” Ellen haalde het helaas net niet: D66 kreeg 3 zetels.
Om haar missie voort te zetten, richtte Ellen de Digitale Doetank op. Dit is een strategisch advieskantoor dat organisaties helpt om digitale autonomie praktisch en concreet te maken. Klanten vanuit de overheid vragen vooral om haar strategisch advies bij het vinden van Europese alternatieven. Techbedrijven helpt ze met een betere positionering, vaak ook richting die overheden: “Want die kunnen Europese techbedrijven slecht vinden. In Nederland zijn we zo gewend om alles bij een handvol Amerikaanse bedrijven neer te leggen dat we niet eens meer nadenken over de alternatieven.”
Ellen heeft gemerkt hoe risicomijdend de overheid is. “Ze willen wel top-tier bedrijven inhuren, maar niet investeren in Europese bedrijven om op die positie te komen. In China en de VS staan overheid en bedrijfsleven wél schouder aan schouder, bijvoorbeeld door mantelcontracten voor overheidsdiensten af te sluiten die miljarden waard zijn. Wat ook nog zo is: Europese scale-ups worden weggekocht door big tech. Waarom zouden deze bedrijven niet goed genoeg zijn voor onszelf?”
“Europese scale-ups worden weggekocht door big tech. Waarom zouden deze bedrijven niet goed genoeg zijn voor onszelf?”
Je hebt een paar durvers nodig
De coöperatie SURF is volgens Ellen uitermate goed gepositioneerd om een voortrekkersrol te spelen, door de krachten van instellingen te blijven bundelen en te investeren in Europese partijen.
“Vaak moeten leveranciers van tevoren bewijzen dat ze de schaal van een sector aankunnen, daarvoor grote investeringen doen, en dan is de kans op een contract alsnog maar 10%. Volgens mij is het verstandiger om niet te zeggen: bewijs maar dat je het aankan, maar: graag over een jaar. Nu is het vaak een kip-en-eiverhaal: afnemers willen niet investeren voordat een leverancier een bepaalde lat haalt, maar op die manier kunnen ze die lat ook nooit halen. Je hebt een paar durvers nodig die zeggen: we gaan het samen doen.”
“Hoe meer je uitgeeft aan licenties, hoe minder je kunt uitgeven aan onderzoek en onderwijs”
Keuzevrijheid is gevaarlijk beperkt
“We hebben te maken met een paar monopolisten. Op de een of andere manier vinden we dat in de digitale wereld prima, ook al stijgen de licentiekosten en worden de systemen zo gebouwd dat je er niet meer uit kan. Onze keuzevrijheid in de digitale wereld is gevaarlijk beperkt. Sociale media, communicatie met de overheid en het functioneren van de overheid zijn allemaal afhankelijk van Amerikaanse platformen.”
Als we niets doen, wordt volgens Ellen door die monopolieposities de rekening van ict een steeds groter onderdeel van de begroting. “En hoe meer je uitgeeft aan licenties, hoe minder je kunt uitgeven aan onderzoek en onderwijs. Daarnaast zullen we minder vrij zijn in wat we onderzoeken. Als je ziet wat voor druk er in de VS ligt op alles wat ze onder ‘woke’ scharen, onderzoekers die naar Europa vluchten, data van milieustudies die verdwijnen. Het is eigenlijk onvoorstelbaar dat we met de producten die we afnemen die ontwikkeling stimuleren.”
“We vinden monopolisten in de digitale wereld prima, ook al stijgen de licentiekosten en worden de systemen zo gebouwd dat je er niet meer uit kan”
Waar kun je morgen mee beginnen?
Bestuurders van maatschappelijke instellingen hebben een verantwoordelijkheid, aldus Ellen: “Investeren in de maatschappij. Ict wordt vaak in de afdeling bedrijfsvoering weggemoffeld, maar het is een hyperstrategisch onderwerp. De technologie die je inkoopt is niet neutraal.”
Maar de woordspeling in de naam Digitale Doetank roept iedereen op: aan de slag! “Wie bij mij aan tafel zit, krijgt een to-dolijst mee: waar kun je morgen al mee beginnen? Welke kennis heb je al in huis en wat moet opgebouwd worden? Bij de gemeente Amsterdam, onze launching customer, draaide het om: wat willen we over een jaar, 5 jaar en 10 jaar hebben bereikt en wat moeten we daarvoor doen?”
“We hebben de cloud- en sourcingstrategie zo geschreven dat autonomie de eerste keuze is die je maakt in je beslisboom. Op die manier kan de hele organisatie het afwegingskader volgen: als data bedrijfskritisch of gevoelig is, moet ik op zoek naar Europees alternatief. Daaronder ligt een actielijst per afdeling. Hoe maak je het onderwerp concreet en meetbaar? Wie moet je bellen bij vragen? Dat is een projectmanager digitale autonomie, die de teams helpt bij deze vragen.”
Positieve verandering
“Ik vind het belangrijk om onderdeel te zijn van een positieve verandering. Het terugbrengen van Europese normen en waarden naar de digitale wereld terwijl we onze digitale economie versterken, is een verandering waar ik graag onderdeel van ben.” Ze heeft ontdekt dat het ondernemen goed bij haar past. “Ik vind het ontzettend leuk: je doet wat je wil, hoe je het wil, met wie je het wil. Ik raak ontzettend geïnspireerd door mijn team en dat is echt geweldig. Ik ben nog nooit zo vrij geweest.”
Foto’s: Sicco van Grieken
Keynote Inkoop Connect op 27 oktober
Ellen Mok opent op 27 oktober Inkoop Connect, hét jaarlijkse evenement waar professionals uit onderwijs en onderzoek samenkomen voor inspiratie en kennisdeling rondom de thema’s inkoop, contract- en vendormanagement en compliance. Met welk gevoel hoopt ze dat de bezoekers naar huis gaan? “Het hoeft niet heel groots, ga gewoon aan de slag. Wat betreft inkopen: doe het Europees.”