SURF verkent samen met de sector onderzoek en onderwijs in Nederland het communityplatform Mastodon. Op dit sociale netwerk hebben gebruikers en organisaties meer grip op hun data, interacties, algoritmes en online omgeving.
Over de Mastodon-pilot
SURF richt een Mastodon-omgeving voor onderwijs en onderzoek in en onderhoudt deze. Binnen de langlopende pilot verkennen we niet alleen wat Mastodon kan betekenen voor onderzoekers, docenten, studenten en medewerkers. De pilot is ook voor teams rond corporate communicatie, wetenschapscommunicatie, webcare en communitybuilding.
We onderzoeken hoe Mastodon kan bijdragen aan zichtbaarheid, kennisdeling, netwerkvorming en betrouwbare communicatie en welke randvoorwaarden daarvoor nodig zijn.
Praktische informatie voor instellingen
- Voor organisaties: de Mastodon-pilot is bedoeld voor instellingen in het wo, hbo, mbo, onderzoek en de umc's.
- Voor gebruikers: studenten, onderzoekers, docenten en medewerkers van deelnemende instellingen kunnen gebruikmaken van de Mastodon-omgeving.
- Looptijd: de pilot loopt tot en met eind 2027. Bij een positief besluit van de SURF-leden kan Mastodon daarna worden voortgezet als reguliere dienstverlening.
- Continuïteit: SURF-pilots kunnen in uitzonderlijke gevallen vroegtijdig worden beëindigd, bijvoorbeeld bij te weinig belangstelling of bij veiligheidsrisico’s. Voor Mastodon is daar op dit moment geen aanleiding toe: de community groeit, de beveiliging is volwassen en de beveiligingsmaatregelen zijn zorgvuldig ingericht. Mocht de pilot toch eerder stoppen, dan informeert SURF gebruikers minimaal 3 maanden van tevoren. Zo is er genoeg tijd om gegevens te exporteren of over te stappen naar een andere Mastodon-server. Mastodon ondersteunt het verhuizen van accounts tussen verschillende omgevingen. Dat sluit goed aan bij waarden als keuzevrijheid, dataportabiliteit en digitale autonomie die wij als sector belangrijk vinden.
- Kosten: deelname aan de pilot is kosteloos voor instellingen en gebruikers.
Meer informatie over praktische aspecten van de pilot vind je in de FAQ. Of neem contact op via mastodon@surf.nl.
Focus op het gebruik, niet op het hosten en beheer
Iedereen kan in principe een eigen Mastodon-server inrichten en hosten. Maar wie dat betrouwbaar, schaalbaar en veilig wil doen, heeft voldoende expertise nodig op het gebied van ict-infrastructuur, software, databases, security en privacy. SURF zorgt binnen deze pilot voor de technische omgeving. Instellingen en gebruikers kunnen zich zo richten op waar het om gaat: het gebruik van Mastodon voor communicatie, kennisdeling en communitybuilding.
Instellingen blijven natuurlijk vrij om nu of in de toekomst zelf een Mastodon-omgeving te hosten. Mastodon is onderdeel van één groot federatief netwerk, waarin verschillende servers met elkaar verbonden zijn. Ook kunnen instellingen en gebruikers buiten SURF om een Mastodon-account aanmaken, bijvoorbeeld via mastodonstart.nl, waar veel andere Mastodon-omgevingen te vinden zijn.
De SURF-pilot biedt vooral een laagdrempelige route voor onderwijs en onderzoek: veilig, beheerd en zonder dat instellingen zelf direct een eigen technische omgeving hoeven op te zetten.
Wat willen we bereiken en onderzoeken met de Mastodon-pilot?
Met de Mastodon-pilot biedt SURF een laagdrempelige en vertrouwde omgeving waarin onderwijs en onderzoek kunnen ontdekken wat Mastodon voor hen kan betekenen. Studenten, onderzoekers, docenten, medewerkers én communicatie- en webcareteams kunnen experimenteren met zichtbaarheid, kennisdeling, netwerkvorming en communitybuilding, zonder zelf een server te hoeven inrichten of beheren.
Ook onderzoeken we wat er nodig is om als sector een constructieve, veilige en herkenbare online community te bouwen. Denk aan afspraken over gebruik, moderatie, groepsaccounts, gebruik van pseudoniemen, verantwoordelijkheid en governance.
De pilot gaat ook over digitale autonomie. In een tijd waarin algoritmes, platformmacht, eigenaarschap, geopolitiek en Europese regelgeving zoals de DSA en DMA steeds meer aandacht krijgen, is het belangrijk om alternatieven te verkennen die beter aansluiten bij publieke waarden. Niet elk alternatief voor X lost afhankelijkheid op: nieuwe platforms zoals Bluesky of W-Social kunnen aantrekkelijk zijn naar dominante platformen, maar brengen ook nieuwe vragen mee over eigenaarschap, governance, businessmodel, open standaarden en zeggenschap in de toekomst.
Met Mastodon onderzoeken we hoe onderwijs en onderzoek onafhankelijker kunnen communiceren, om meer grip te krijgen op digitale infrastructuur en publieke waarden zoals transparantie, privacy, toegankelijkheid, academische vrijheid. Zo kunnen we betrouwbaarheid beter borgen.